Oren spreidende, luid trompetterende teamleden
Een blog over teams die uit balans zijn geraakt (balans: een van de systemische principes).
Een olifant is een prachtig dier, reusachtig (de Afrikaanse variant vooral) van omvang, imponerend; een dier wat respect afdwingt! En in goeden doen rustig en goedmoedig. In tegenstelling tot wat zijn bouw en lichaamsgewicht doet vermoeden, loopt een olifant bijna geruisloos en is hij bovendien zeer lichtvoetig. (bron: Ouwehands Dierenpark) De olifant is een harde werker die kilometers kan maken en zich in een weg kan banen waar anderen vastlopen. Kortom ideaal om er in het dierenrijk bij te hebben.
Doorvertalend naar een schoolteam zijn de olifanten collega’s die niet alleen hun vak verstaan, maar ook zijn te typeren als de informele leiders. Het zijn ‘de reuzen’ in je team, mensen met potentie, veel werk verzetten, goed over hun grenzen waken; met zulke professionals hoef je je geen zorgen te maken over de kwaliteit van het onderwijs.
In het echt (de natuur) gaat het mis als je een olifant van streek of boos maakt. Een olifant die zich bedreigd voelt, gaat agressieve signalen vertonen, zoals trompetteren, met de slurf zwaaien, de oren spreiden, stampen of stof gooien. Het is bijna hetzelfde gedrag wat de olifanten in een team waar ‘gedoe’ is, kunnen laten zien. Er wordt luid getrompetterd en met stof gegooid (lees: met stemverheffing gesproken en met verwijten gestrooid). En dat heeft direct effect op hun omgeving; want als de olifanten boos zijn, maken de andere dieren zich uit de voeten of zoeken dekking.
En dat gebeurt ook in teams; als het onprettig wordt, trekken mensen zich instinctief terug. Soms door zich niet meer uit te spreken of door zich letterlijk terug te trekken en bijvoorbeeld minder in de teamkamer te komen. De ‘olifanten’ in het team vinden zulk gedrag vaak hoogst irritant. Zij denken, als ‘olifanten’, namelijk deel uit te maken van een kudde van alleen maar olifanten. En dan moet de ander dus gewoon tegen een stootje kunnen en een dikke huid hebben. De anderen moeten niet ‘mauwen of piepen’; de kudde en hun leefgebied is immers in gevaar en daarom moet er hard getrompetterd worden.
Directeuren en bestuurders weten soms niet goed raad met olifantengedrag. Ze willen dat het stopt en roepen de ‘stampijmakers‘ tot de orde of huren een natuurbeschermer (lees: mediator) of een ranger (lees: interim) in. Soms ook doen ze niets en dan worden de olifanten nog veel bozer. Met als gevolg een bos met ontwortelde en geknakte bomen, chaos en rommel en geen dier meer te zien of te horen.
Wat dan wel? Laat boze olifanten eerst een tijdje uitrazen; houd afstand en richt je op de andere dieren. Zit of kom je in zo’n situatie dan is het belangrijk om kalm te blijven en hem of haar niet te provoceren. Pas als de olifant weer enigszins tot rust is gekomen, kun je met hem/haar het gesprek aangaan. Vanuit systemisch perspectief dank je hem voor het agenderen van zijn/haar zorg; wat duidelijk gemaakt moest worden is nu duidelijk. Nu is het nodig dat de olifant het loslaat; het is nu aan jou als leider en jouw verantwoordelijkheid. En niet meer van de olifant. Aan jou om de balans te herstellen en daarmee de rust terug te brengen.
Herken je dit soort olifantendynamiek in je team en merk je dat je soms zoekt naar wat er nu écht speelt en wat jouw plek daarin is? Dan kan het helpen om met een systemische bril te leren kijken én oefenen op wat je vervolgens doet. Tijdens onze trainingsdag Systemisch leidinggeven in het onderwijs, onderzoek je ’s ochtends hoe jouw eigen systeem van herkomst je leiderschap kleurt en ga je ’s middags praktisch aan de slag met patronen en onderstromen in je team, zodat je beter ziet welke interventie helpt om de balans te herstellen.
De eerstvolgende trainingsdagen zijn op 7 januari 2026, 6 maart 2026 en 10 juni 2026 (omgeving Amersfoort), van 09.30–17.00 uur. Zie: https://www.hetonderwijsbureau.nl/advies-begeleiding/trainingen-voor-teams-en-professionals-in-het-onderwijs/training-systemisch-leidinggeven/
Wil je aanhaken of eerst even sparren of dit past bij jouw situatie of wil je een dag(deel) met je hele team kijken naar systemische principes en belemmeringen laat dan weten!
Gerelateerd nieuws
